است و در سال 1828 م . روسها اين ناحيه از ايران را جزو متصرفات خود كردند . اران در سال 25 ه . ق . در خلافت عثمان ، به دست مسلمين فتح شد . مدتى سلاجقه و سپس گرجيان و بالاخره در اواخر سدهء ششم پهلوانان بر آن استيلا يافتند و حكومت پادشاهان اران را بنياد نهادند . 76 ر 15 - جبه خانه در فارسى به معنى جاى اسلحه و ابزار جنگ است كه از جبهء عربى به معناى زره و سنان مأخوذ شده است - زرادخانه و قورخانه . در عصر صفويه به ادارهء اسلحه‌سازى اطلاق مىشد و رئيس آن را جبه‌دارباشى مىخواندند و بزرگ‌ترين جبه‌خانهء اصفهان در اين زمان در قلعهء « تبرك » در نزديك شهر بود ( دهخدا ، جزوهء 78 ، ص 214 و دايرة المعارف فارسى ، ج 1 ، ص 726 ) . 76 ر 26 - بلاد خرزان - جرزان به ضم جيم و سكون راء ، ناحيه‌اى كه قصبهء آن تفليس است ( احمد بن ابى يعقوب ، البلدان ، ترجمهء محمد آيتى ، تهران 1343 ، ص 145 ) . 76 ر 29 - بردعه - بردع ياقوت آن را برذعة و ديگر مورخان آن را بردع ضبط كرده و آن را از اعمال اران ذكر كرده‌اند ، و امروز آن را باردا خوانند . به قول بلاذرى قباد ساسانى آن را بنا نهاد و در زمان ساسانيان و قرون اوليهء اسلامى ، يكى از شهرهاى مستحكم قفقاز بوده است . مؤلف حدود العالم مىنويسد : شهرى است بزرگ با نعمت بسيار و قصبه‌اى در آن است و مستقر پادشاهان اين ناحيت و او را سوادى است خرم . دهخدا در يادداشتهايش آورده « بردع معرب برده و آن نام شهرى است به اقصاى آذربايجان ، ميان او و گنجه 16 فرسنگ است ( دهخدا ، جزوهء 165 ، ص 864 و دايرة المعارف فارسى ، ج 1 ، ص 404 ) . 77 ر 1 - حاجى معتمد الدوله فرهاد ميرزا معتمد الدوله پسر يازدهم عباس ميرزا نايب السلطنه است . وى يكى از چهار شاهزادهء فاضل قاجاريه است كه تأليفاتى از او باقيست . 79 ر 12 - شيخ صنعان مجتبى مينوى در مجلهء دانشكدهء ادبيات سال 8 شمارهء